همرنگ است . زاج سبز مصرى از قبرسى قويتر است . اما نوع قبرسى در مداواى بيماريهاى چشم از زاج مصرى بهتر است ، زاج ناسوخته قويتر از سوخته است و زاج سوخته لطيف‌تر از ناسوخته است زاج سفيد و زاج سبز از همه لطيف‌ترند و زاج زرد از همه معتدلتر است پرمايه و متراكم‌تر در ميان آنها زاج سرخ است و از اين رو در آب حل نمىشود . بهترين نوع زاج زرد آن است كه زود خرد شود و به رنگ مس و صاف و تازه باشد و بهترين زاج مركب جير آن است كه سخت است و رنگ طلايى آن بدرخشد و هم قوت زاج زرد است . و مىگويند : بهترين نوع زاج سرخ آن است كه ره‌آورد مصر باشد و چون شكسته شود سياه ديده مىشود . روايت از جابر بن حيان : زاج ، زاك : از املاح معدنى مىباشد كه بلورى شكل است و تركيب آن عبارت است از سولفات مضاعف آلومينيوم با يكى از فلزات قليايى اين اجسام همه متحدالشكل و به صورت سيستمهاى منظم با 24 مولكول آب متبلور مىشوند ، مزه آنها شيرين و قابض است و معمولًا در آب حل مىگردند زاج زرد بهترين قسم زاج است و افضل آن به رنگ طلايى و درخشنده و سوخته آن لطيف‌تر است . « 1 » زاج به فتح زاى معجمه و الف و سكون جيم معرّب از زاك فارسى است آن را به رومى سنقريا و در انگليسى : سولفيد اف رن و به هندى : كسيس مىگويند و آن از معدنيات است و غير شب است داراى اقسام مختلفى مىباشد سفيد و سرخ و سبز و زرد و سياه و هر واحد از آنها جداجدا مسطور شد و نزد جالينوس قلقطار كه آن زاج زرد است و قلقديس كه آن سفيد است و زاج سورى كه سرخ است و همه املاح رسوبى آن آب است كه منعقد و منجمد گشته و در آب جوشان حل مىشوند امّا غير

--> ( 1 ) - فرهنگ معين ، ج 2 ، ص 1709 .